Defi căn bản 101: Toàn tập về Defi cho người mới bắt đầu

Defi căn bản 101: Toàn tập về Defi cho người mới bắt đầu

DeFi
23/02/2020 by adminVinaCrypted
684
Bạn cứ liên tục nghe về Ethereum và DeFi từ người quen trong crypto, từ bạn bè crypto trên facebook và giờ bạn muốn tìm hiểu thêm về nó. Không có gì ngạc nhiên khi tất cả mọi người đang nói về DeFi ngày càng nhiều hơn khi mà các dữ liệu đang cho thấy
Defi căn bản 101

Bạn cứ liên tục nghe về Ethereum và DeFi từ người quen trong crypto, từ bạn bè crypto trên facebook và giờ bạn muốn tìm hiểu thêm về nó. Không có gì ngạc nhiên khi tất cả mọi người đang nói về DeFi ngày càng nhiều hơn khi mà các dữ liệu đang cho thấy những con số đáng kinh ngạc. Vậy thì DeFi là gì? Bạn có thể làm gì với kiến thức về DeFi? Cùng tìm hiểu qua bài viết sau nhé.

*Lưu ý:

  • Bài viết phù hợp với người mới bắt đầu với Defi nhưng cần có kiến thức nhất định về tiền mã hóa/cryptocurrency (Public Key, Private Key, Ethereum là gì,…). Nếu bạn chưa có kiến thức căn bản về cryptocurrency có thể tìm hiểu tại đây.
  • Bài viết chứa ý kiến nhận định cá nhân tác giả, chỉ nên được sử dụng vì mục đích cung cấp kiến thức, không nên được xem là lời khuyên đầu tư.

DeFi là gì?

DeFi hay Decentralized Finance – tức là Tài chính Phi tập trung, hay còn được cộng đồng Ethereum lâu năm gọi là hợp đồng thông minh tài chính. Bản thân Defi chính là ứng dụng phi tập trung (DApps) và là các giao thức được xây dựng trên Ethereum, nhưng cụ thể ở chỗ những ứng dụng và giao thức này phục vụ nhiều cho lĩnh vực tài chính (nên tên gọi được ghép bởi Decentralized – phi tập trung và Finance – tài chính). Nếu so sánh với các startup hiện tại thì DeFi như FinTech (sau này chắc có lẽ ra DeProp để giống PropTech hay DeHealth vs HealthTech ^^).

Các sản phẩm phổ biến của DeFi bao gồm:

  • Sàn giao dịch phi tập trung (Decentralized Exchange – DEX): Binance DEX, IDEX hay Kyber Swap,… Đây có lẽ là 1 minh chứng DeFi nổi  nhưng lạ lùng thay là nhiều bạn không nhận ra DEX là 1 ví dụ của DeFi. Thay vào đó khi nhắc đến DeFi các bạn lại nghĩ đến 1 số sản phẩm khác bên dưới.
  • Nền tảng thị trường cho vay và vay: Ví dụ như Compound.Finance hay MyConstant,…
  • Các tài sản được tokenized (Token hóa) như vàng: Một số dự án ví dụ như PolyMath, Securitize,…
  • Phái sinh: DSFProtocol, SYNTHETIX,…
  • Thị trường dự đoán/cá cược: AUGUR, GNOSIS,…
  • Mạng thanh toán: Lightning Network, connext, Matic,..
  • Bảo hiểm: VouchForMe, Nexus Mutual,…

DeFi hiện tại đang phát triển rất mạnh trên blockchain Ethereum (Cũng 1 phần vì nó phát triển mạnh từ những người ủng hộ Ethereum) nên nhiều người dùng mặc định DeFi là chỉ có trên chain này nhưng thực tế 1 số chain khác cũng có những sản phẩm DeFi như Neo có Switcheo.Network – sàn giao dịch phi tập trung đầu tiên hỗ trợ giao dịch phi tập trung NEO và các tài sản NEP5, hiện tại Switcheo còn hỗ trợ giao dịch cross-chain với các tài sản EOS, ETH và NEO token; Bản thân EOS chain cũng có sàn giao dịch phi tập trung NEWDEX hỗ trợ giao dịch tài sản EOS.

DeFi Switcheo.Network
DeFi Switcheo.Network

Sàn giao dịch phi tập trung (Decentralized Exchange – DEX)

Nhắc lại về DEX một chút, DEX hoạt động như 1 sàn giao dịch bình thường nhưng các giao dịch được thực hiện trực tiếp từ ví của người dùng này đến ví của người dùng khác. Ví của người dùng ở đây có nghĩa là ví mà họ nắm giữ Private Key – Ví của họ thực sự. (Hãy nhớ: Not your Key, Not your Coin).

Các sàn giao dịch tập trung như Binance hay Huobi thì lúc bạn tạo tài khoản, sàn cho bạn các địa chỉ từng coin để nạp vào, bạn nạp vào và trong số dư tài khoản trên sàn của bạn theo coin đó báo có, nhưng thực chất tất cả vẫn đang nằm trong ví của sàn. Số dư báo có chỉ là mặt frontend (mặt giao dịch) sàn báo cho bạn thế thôi và bạn tin tưởng sàn, sàn ko scam sẽ hoạt động đúng theo số dư đó cho bạn, 2 bên cùng hợp tác. Đến khi sàn scam hoặc có biến như IDAX, chủ sàn cầm ví lạnh – nơi thực sự trữ coin, mất tích, thì dù trong tài khoản IDAX của bạn có báo có 50 BTC thì bạn cũng ko rút được.

Lợi thế của Tài chính phi tập trung

Với góc nhìn trên, bạn sẽ có thể hiểu được cơ chế khác nhau căn bản giữa Tài chính phi tập trung (DeFi) và Tài chính tập trung (CeFi) phổ biến ở những mô hình cũ, để từ đó hiểu rõ hơn tiềm năng của DeFi. (Căn bản cũng như đa số dự án blockchain khác, blockchain sẽ được đặt vào mô hình để thay thế bớt vai trò của người đứng giữa – cả hệ thống blockchain giờ sẽ là “người” đứng giữa để thực hiện các thao tác – mang lại nhiều lợi ích khác nhau).

Phí (nói chung) rẻ hơn

Ví dụ với việc chuyển tiền, với cơ chế Tài chính tập trung (Centralized Finance – CeFi) – Hay Tài chính Truyền thống hiện tại, các đơn vị tài chính đứng ở giữa để đảm bảo quá trình từ bạn (người gửi) đến người nhận được diễn ra trên hệ thống của họ, và bạn phải trả 1 lượng lớn phí cho việc đó. Ví dụ chuyển tiền thông qua MoneyGram từ Mỹ về VN ở khoảng $1k-$10k thì phí đã ở khoảng $40-$400.

Tài chính truyền thống tập trung cefi
Tài chính truyền thống tập trung cefi

Trong hệ thống tài chính phi tập trung, Bitcoin chính là ứng dụng đầu tiên, bạn chỉ cần địa chỉ ví BTC của người nhận ở Canada và gửi BTC đến đó là họ nhận được. Không cần qua bất kỳ hệ thống trung gian nào khác hay tốn phí quá nhiều như ví dụ bên dưới

Gần 1 tỷ đô được chuyển đi chỉ với $166 phí. Đây chính là điểm mạnh rất nổi bật của Bitcoin!

Không cần sự cho phép (Permissionless)

Để tham gia vào các hoạt động tài chính của những tổ chức tài chính truyền thống hiện tại, bạn phải được họ cho phép, và để có cái “cho phép” đó, bạn thường sẽ phải cung cấp: tiền để trả phí mở tài khoản (và phí duy trì dịch vụ cho 1 số loại tài khoản nhất định), cung cấp thông tin cá nhân,…

Nếu bạn ở trong thị trường tài chính quốc tế hoặc chỉ cần ở trong thị trường crypto đủ lâu, bạn sẽ gặp cụm từ “unbanked” – ý chỉ những người không có tài khoản ngân hàng. Vâng, không có tài khoản ngân hàng. Bạn nghĩ, làm 1 tài khoản ngân hàng ở Việt Nam cực kỳ dễ, chỉ cần ra ngân hàng, đưa CMND cho nhân viên photo và làm thủ tục đóng phí là bạn đã có tài khoản (thẻ thì nhận sau khoảng 1 tuần). Đó là vì hệ thống và kinh tế tại Việt Nam cũng thuộc hạng tạm ổn, phí để mở và duy trì không quá cao.

Trên thực tế, theo Tổ chức Ngân hàng Thế giới – Worldbank, có khoảng 1.7 người lớn trên thế giới không có tài khoản ngân hàng vào năm 2017. (Tức khoảng khoảng gần 1/4 dân số thế giới – Hay, cứ 4 người là có 1 người không có tài khoản ngân hàng). Con số này tuy đã giảm từ 2 tỷ từ 2014, nhưng vẫn còn đang là 1 con số khổng lồ. Cũng theo báo cáo của Worldbank thì 26% người được khảo sát cho biết lí do họ không có tài khoản là vì chi phí cao.

Funfact: Thế nhưng Việt Nam vẫn thuộc top các nước có lượng “unbanked” cao.

Top các nước unbanked
Top các nước unbanked (Nguồn: TIMESOFINDIA.COMv)

Trong khi đó, để tham gia vào mạng lưới tài chính phi tập trung, sự “cho phép” kia thường là rất dễ dàng và hầu như không có (tùy thuộc vào loại hình dịch vụ và đơn vị tổ chức). Với Bitcoin, bạn có thể vào mạng lưới bitcoin để chuyển tiền cho bạn mình ở nước khác mà không cần ai cho phép. Với các sàn giao dịch phi tập trung, bạn có thể kết nối trực tiếp các địa chỉ ví của bạn trong ví lạnh để trade các coin của mình với những người khác trên đó mà không cần xin phép ai. Tất nhiên,  team dev của các sàn phi tập trung, ví dụ như Binance DEX có thể tạo lệnh cấm đối với IP của 1 số nước nhất định để họ không thể truy cập giao diện của web để dễ dàng giao dịch trên DEX thông qua giao diện web trực tiếp. Và thực tế là họ đang làm vậy:

Website Binance DEX cấm IP 1 số nước
Website Binance DEX cấm IP 1 số nước

Thế nhưng họ chỉ có thể cấm không truy cập giao diện web, họ không thể cấm người dân những trước trên tương tác trực tiếp với Binance chain, thực hiện giao dịch trực tiếp trên Binance DEX. Chính CZ, CEO Binance, cũng đã làm rõ vấn đề này trên Twitter của mình:

https://twitter.com/cz_binance/status/1135434923970457601

Bạn có thể sử dụng những ví như Trust Wallet hay Coinomi để trực tiếp giao dịch trên Binance DEX. Bạn có thể tìm hiểu thêm tại tài liệu sau: https://docs.binance.org/wallets.html

Phi tín nhiệm (Trustless)

Bất cập của Tài chính phi tập trung

Tuy nhiên, mọi việc đều có 2 mặt, với những giải pháp thế mang lại lợi thế như thế này cũng sẽ mang lại những vấn nạn đáng quan tâm:

Rửa tiền/ Tài trợ khủng bố:

1 vai trò của các đơn vị tài chính cồng kềnh là để kiểm soát: kiểm soát nhận diện những dòng tiền để đảm báo chúng không được dùng cho những việc bất hợp pháp. Thế nên lợi thế của tài chính phi tập trung như bitcoin được những tổ chức đen tối lợi dụng để thực hiện việc chuyển tiền của chúng.

Đây là 1 vấn đề đáng quan tâm nhưng không phải không thể khắc phục hay vì nó mà từ bỏ đi lợi thế của tài chính phi tập trung. Như mình cố tình viết ở đoạn trên, “1 vai trò của các đơn vị tài chính” – đây chỉ là 1 vai trò của cá đơn vị tài chính tập trung, nếu chúng ta không thể bỏ vai trò này để tránh những phi vụ bất hợp pháp thì các nhà lập pháp hoàn toàn có thể kết hợp với chuyên gia để giữ lại vai trò kiểm soát thế này được. Thực tế, 1 lợi thế của tài chính phi tập trung, như đã nói trên, là tính minh bạch – tính minh bạch của các giao dịch trên DeFi hoàn toàn có thể được sử dụng để xử lý những hành vi phạm pháp trên một cách tốt nhất.

Một ví dụ khá “thú vị” trong giai đoạn hiện tại là khoản tiền bị hack của sàn Upbit đang được các tay chơi trong ngành như Binance hay Etherescan cũng đang hợp tác để theo dõi sát sao, đảm bảo chúng không thể dễ dàng thoát được. Chúng ta cùng đợi xem kết quả của sự kiện lần này có tác động thế nào đến các nhà lập pháp không nhé.

Không có 1 giải pháp nào là toàn diện, chúng ta phải biết chọn lựa đánh đổi (trade off) giữa những lợi thế và bất lợi mà nó mang lại để có thể thay đổi, bước lên phát triển vì nếu không thay đổi thì kết quả vẫn sẽ như hiện tại không đi lên được.

Hơn một nửa số tiền tài trợ của VC toàn cầu dành cho các công ty khởi nghiệp ở Hoa Kỳ, hầu hết trong số đó là ở một vài thành phố như SF và Thành phố New York. Trong khi đó, ngay cả ở Hoa Kỳ, 80% dưới cùng của xã hội chỉ sở hữu 7% cổ phần công ty và các cá nhân ở nhiều quốc gia khác thậm chí không có quyền truy cập vào thị trường chứng khoán. Tài chính là trung tâm của nền kinh tế toàn cầu, nhưng nó không phải là một hệ thống mở.
Tài chính tập trung hoạt động như thế nào
Cơ chế đằng sau điều này là những người bình thường chuyển quyền kiểm soát tài sản của họ cho các ngân hàng và các trung gian tài chính khác để các nhà quản lý chuyên nghiệp có thể làm việc khôn ngoan với tiền trên thị trường. Logic của họ là họ sẽ kiếm được lợi nhuận cao hơn và do đó chủ tài khoản cũng được hưởng lợi.
Tuy nhiên, kết quả là giữ quyền kiểm soát và rủi ro ở trung tâm của hệ thống. Chúng tôi biết rằng các nhân viên ngân hàng, có kinh nghiệm như họ có thể, vẫn có thể sai lầm và có thể không nhìn thấy rủi ro trên thị trường, như trong bong bóng nhà đất năm 2008. Khi họ kiểm soát tất cả tiền, rủi ro tích lũy tại trung tâm và gây nguy hiểm cho toàn bộ hệ thống.
Phân cấp không đầy đủ
Satoshi đã tạo ra Bitcoin vào năm 2008 như là giải pháp đầu tiên có được các khu định cư thương mại ngang hàng toàn cầu mà không cần trung gian, để các cá nhân có thể kiểm soát tài sản của họ. Tuy nhiên, Bitcoin và tiền điện tử sớm chỉ phân cấp phát hành và lưu trữ tiền, không truy cập vào hệ thống tài chính.

Add a comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.